რედაქციის სამართლებრივი განმარტება

აქვს თუ არა ჟურნალისტს უფლება, გამოაქვეყნოს საჯარო მოხელის კომენტარი მისი დამატებითი ნებართვის გარეშე?

ბოლო დღეებში „კახეთის ხმის“ ჟურნალისტის პროფესიულ საქმიანობასთან დაკავშირებით გამოითქვა მოსაზრება, თითქოს ჟურნალისტს არ ჰქონდა უფლება, საჯარო თანამდებობის პირის სატელეფონო კომენტარი მისი ნებართვის გარეშე გამოექვეყნებინა.

იმისათვის, რომ საზოგადოებას სწორი ინფორმაცია მივაწოდოთ, საჭიროდ მივიჩნევთ მოქმედი კანონმდებლობის განმარტებას.

1. საქართველოს კონსტიტუცია იცავს მედიის თავისუფლებას

საქართველოს კონსტიტუციის 17-ე მუხლი ადგენს, რომ:

• ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია;
• მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები თავისუფალია;
• ცენზურა დაუშვებელია.

ეს არის დემოკრატიული სახელმწიფოს ერთ-ერთი ფუნდამენტური პრინციპი.

2. ჟურნალისტის საქმიანობას იცავს სპეციალური კანონი

საქართველოს კანონი „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ გამოხატვის თავისუფლებას აღიარებს უმაღლეს დემოკრატიულ ღირებულებად და იცავს ჟურნალისტის უფლებას:

• მოიძიოს ინფორმაცია;
• მიიღოს ინფორმაცია;
• შექმნას და შეინახოს ინფორმაცია;
• გაავრცელოს ინფორმაცია;
• დამოუკიდებლად მიიღოს სარედაქციო გადაწყვეტილებები;
• დაიცვას სარედაქციო დამოუკიდებლობა.

3. საჯარო მოხელე საზოგადოების წინაშე ანგარიშვალდებულია

როდესაც საჯარო თანამდებობის პირი ჟურნალისტს პასუხობს თავისი სამსახურებრივი საქმიანობის შესახებ, იგი გამოხატავს არა პირად, არამედ ოფიციალურ პოზიციას.

სტიქია, საგანგებო ვითარება, მუნიციპალური რეაგირება და მოქალაქეთა უსაფრთხოება აშკარა საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხებია.  ასეთ საკითხებზე ინფორმაციის მიღება და გავრცელება მედიის ერთ-ერთი ძირითადი ფუნქციაა.

4. არსებობს თუ არა კანონი, რომელიც ჟურნალისტს ავალდებულებს საჯარო მოხელის დამატებითი ნებართვა მიიღოს მისი კომენტარის გამოსაქვეყნებლად?

ასეთი ზოგადი ნორმა საქართველოს კანონმდებლობაში არ არსებობს.

თუ საჯარო თანამდებობის პირი ჟურნალისტთან საუბრობს თავისი სამსახურებრივი უფლებამოსილების ფარგლებში, კანონში არ არის დადგენილი წესი, რომლის მიხედვითაც ამ კომენტარის გავრცელება მხოლოდ მისი შემდგომი თანხმობით შეიძლება.

5. ჩვენს შემთხვევაში

„კახეთის ხმის“ ჟურნალისტმა რესპონდენტს საუბრის დაწყებისთანავე წარუდგინა თავი როგორც ჟურნალისტმა.

საუბარი შეეხებოდა მხოლოდ სტიქიის დროს მუნიციპალიტეტის საქმიანობას, ხოლო გამოქვეყნდა საჯარო თანამდებობის პირის ოფიციალური კომენტარი.

რედაქციას არ გაუვრცელებია რესპონდენტის პირადი ცხოვრების ამსახველი ინფორმაცია, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ოჯახური გარემოებები ან სხვა ისეთი მონაცემები, რომელთა დაცვაც კანონით განსაკუთრებულად არის უზრუნველყოფილი.

6. მედიაზე ზეწოლა დაუშვებელია

თუ საჯარო მოხელეს მიაჩნია, რომ მედიის მიერ დარღვეულია კანონი, მას აქვს სრული უფლება გამოიყენოს კანონით გათვალისწინებული სამართლებრივი მექანიზმები.

თუმცა ჟურნალისტზე ან რედაქციაზე ზეწოლის მცდელობა, მათ შორის მესამე პირების მეშვეობით შეტყობინებების გადაცემა, სატელეფონო ზარები, მასალის დაუყოვნებლივ წაშლის მოთხოვნა ან დაუზუსტებელი სამართლებრივი მუქარა, ვერ ჩაანაცვლებს კანონის მიერ დადგენილ პროცედურებს.

დემოკრატიულ სახელმწიფოში სამართლებრივი დავა წყდება კანონით დადგენილი წესით და არა ზეწოლით.

7. „კახეთის ხმის“ პოზიცია

„კახეთის ხმა“ მომავალშიც გააშუქებს საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვან საკითხებს, დაიცავს საქართველოს კონსტიტუციას, მოქმედ კანონმდებლობასა და ჟურნალისტური ეთიკის სტანდარტებს.

ჩვენ ყოველთვის მივცემთ შესაძლებლობას ყველა საჯარო უწყებას და თანამდებობის პირს დააფიქსიროს საკუთარი პოზიცია.

ამავე დროს, ვერ მივიღებთ მედიის საქმიანობის შეზღუდვის მცდელობას იმ მოთხოვნით, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობაში არ არსებობს.

თავისუფალი მედია დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთი მთავარი გარანტიაა. მისი მოვალეობაა მოქალაქეების ინფორმირება და ხელისუფლების ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფა.

„კახეთის ხმა“ გააგრძელებს ამ მოვალეობის შესრულებას კანონისა და პროფესიული სტანდარტების სრული დაცვით.